Dit artikel werd geschreven door Caroline Siepman en verscheen in nummer 30 op pagina's 26 en 27.Bestel dit nummer in onze winkel
Afbeeldingen: Yggdrasil
Groepsintelligentie, ook wel collectieve intelligentie genoemd, is het vermogen van een groep om ideeën te genereren en oplossingen te bedenken voor complexe vraagstukken. Als je als groep nadenkt over oplossingen, ontstaan er natuurlijk meer ideeën dan wanneer je dit in je eentje doet. Maar voor groepsintelligentie is meer nodig dan alleen een groep mensen met ideeën. Voorwaarden zijn dat de groep bestaat uit een divers gezelschap en dat deze groep voor iedereen als een veilige plek voelt.
Diversiteit
Als je aan je hart geopereerd moet worden, voelt het waarschijnlijk het prettigst als een groep hartchirurgen bij elkaar komt om de behandeling door te spreken. Oppervlakkig gezien lijkt dit inderdaad verstandig. Hartchirurgen hebben er verstand van, dus samen zullen zij de beste aanpak vinden. Een belangrijk detail wordt hier echter over het hoofd gezien. De hartchirurgen hebben allemaal ongeveer dezelfde opleiding gedaan, dezelfde kennis en ook min of meer dezelfde ervaringen. Het gaat dus om een vrij homogene groep. Het lijkt logisch om voor een homogene groep van alleen de slimste mensen te kiezen of van alleen mensen die alles over het probleem weten, of van mensen die elkaar goed begrijpen omdat ze ongeveer hetzelfde denken. Toch is juist diversiteit de sleutel.
Stel dat je twintig personen vraagt om elk tien oplossingen te bedenken voor een probleem. We verdelen deze groep in tweeën. Een groep bestaat uit tien cum laude afgestudeerde mannen van dezelfde opleiding. De andere groep bestaat uit tien personen van verschillende leeftijden, geslachten en verschillende achtergronden en opleidingen. Bij de eerste groep zal het totaal aantal oplossingen dichtbij de tien liggen omdat de kans groot is dat de mannen in deze groep allemaal ongeveer hetzelfde bedenken. Bij de tweede groep kan dit aantal wel richting de honderd lopen, aangezien hier de diversiteit veel groter is.
Homogene groepen komen zeer waarschijnlijk tot minder ideeën dan divers samengestelde groepen. De meerwaarde van diversiteit ontbreekt hier. Dat komt ook omdat we vaak niet weten dát we iets niet weten.
Blinde vlekken
Ieder van ons heeft blinde vlekken. We hebben allemaal filters, omdat we nou eenmaal niet alle beschikbare informatie binnen kunnen laten komen en verwerken. Het is zaak om rekening te houden met deze filters en open te staan voor andere gezichtspunten, andere manieren van denken. Wanneer je in je eentje oplossingen moet bedenken voor een probleem, kun je niet met alle aspecten van het probleem rekening houden, simpelweg vanwege je eigen blinde vlekken.
Ook in homogene groepen zorgt deze perspectivische blindheid voor problemen. In zo’n groep zitten namelijk vooral mensen die (bijna) hetzelfde denken als alle anderen in die groep. Het merendeel denkt in een bepaalde richting, dus de overtuiging zal zijn dat dit dan ook wel de juiste richting zal zijn. Doordat er geen andere of aanvullende gezichtspunten zijn, blijft iedereen automatisch hangen in zijn of haar eigen manier van denken, met de blinde vlekken erbij. De neiging om vooral aandacht te geven aan informatie en ideeën die je eigen standpunt bevestigen, ook wel bevestigingsvooroordeel genoemd, kan zelfs tot gevaarlijke ideologieën leiden.
Wanneer tien hartchirurgen bij elkaar zitten om te bedenken hoe ze jou zullen opereren, is de kans groot dat ze alleen vanuit hun eigen vakgebied, kennis en ervaring denken. Er zal vooral worden gesproken over de verschillende technieken die gebruikt kunnen worden.
Een divers team met daarin onder andere een hartchirurg, een verpleegkundige, de patiënt zelf, een familielid, een voedingskundige, een fysiotherapeut … zou breder kijken. Niet vanuit één perspectief, die van de hartchirurgie, maar vanuit verschillende vakgebieden en achtergronden. Natuurlijk kan er nog steeds naar voren komen dat een operatie de beste optie is, maar er kan ook uitkomen dat de patiënt daarnaast gebaat is bij een ander voedingspatroon of een andere leefstijl. En misschien blijkt een operatie zelfs helemaal niet nodig te zijn.
Emergent proces
In een divers samengestelde groep komen verschillende meningen samen en daaruit vormen zich door emergente processen nieuwe ideeën en meer doordachte oplossingen. Oplossingen die je in je eentje nooit had kunnen bedenken. Door de diversiteit van invalshoeken worden diverse kanten van het probleem onderzocht en kunnen er makkelijker patronen worden ontdekt, waardoor de oplossingen niet oppervlakkig blijven. Wanneer we helemaal open staan voor alle perspectieven kunnen we zelfs nog dieper kijken, en onze mindset ten aanzien van het probleem onder de loep nemen en waar nodig aanpassen. Vandaaruit kan het probleem bij de bron worden aangepakt.
Veilige plek
Alleen de aanwezigheid van verschillende perspectieven, kennis en standpunten levert nog geen groepsintelligentie op. Deze standpunten moeten namelijk wel met elkaar gedeeld worden. En hiervoor is een gevoel van veiligheid nodig. Bepaalde groepsdynamieken kunnen de aanwezige diversiteit onbenut laten, waardoor er veel potentie blijft liggen.
Als jouw standpunten bijvoorbeeld direct worden afgekraakt zodra je ze geuit hebt, zul je de volgende keer je mond niet meer open doen. Als er geen gelegenheid wordt gecreëerd waarbij ieder groepslid zijn of haar standpunt kan vertellen én toelichten, zullen sommige, met name introverte, mensen niets zeggen. En ook angst voor gedoe, meningsverschillen en tegengestelde ideeën kan ervoor zorgen dat mensen hun denkbeelden voor zich houden. Volgens psycholoog Adam Grant is de grootste tragedie van de mensheid ons onvermogen om weloverwogen meningsverschillen aan te gaan om dichter bij de waarheid te komen.
Er moet dus gewerkt worden aan een sfeer van wederzijds vertrouwen, waardoor iedereen ruimte voelt om te zeggen wat hij of zij denkt. Niet iedereen beschikt over dezelfde informatie, er moeten dus ook open deuren worden ingetrapt. Wat voor de een logisch is en bekend, kan voor een ander een eye-opener zijn.
Samen komen we verder
Permaculturisten vormen een diverse groep. We hebben verschillende uitgangspunten, gebruiken verschillende technieken, er is kennis en ervaring op veel verschillende gebieden. Permacultuuropleidingen hebben dan ook elk hun specifieke kenmerken en accenten.
Laten we gebruik maken van deze diversiteit en de groepsintelligentie aanboren. Hierdoor emergeren er nieuwe ideeën en leerervaringen die we niet voor mogelijk hadden gehouden. Laten we met elkaar in gesprek komen en blijven. En laten we dat ook vooral doen met mensen buiten onze eigen groep, mensen die permacultuur niet kennen, mensen die op andere manieren bezig zijn onze leefomgeving te verbeteren …
Ook al verschillen je gedachtes en meningen van reeds bestaande meningen, laat ze horen en luister ook naar die van anderen. De wereld en het leven erop is complex, alleen samen kunnen we er een beetje chocola van maken.
Verder lezen
Syed, Matthew (2020). Denk als een rebel: Waarom diversiteit de sleutel is tot succes. Luitingh-Sijthoff.